İslam, kullarına hem bireysel hem de toplumsal huzuru temin edecek ibadetlerle dolu bir hayat düzeni sunar. Bu ibadetlerden biri olan kurban, Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail’in teslimiyetini temel alan güçlü bir imtihan ve kulluk sembolüdür. Kurban ibadeti, her yıl Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. günlerinde eda edilen, aynı zamanda toplumda yardımlaşma ve paylaşmanın da zirveye ulaştığı bir vecibedir. Peki, bu ibadet her Müslümana farz mıdır? Kimler kurban kesmekle yükümlüdür?
Kurbanın Hükmü Nedir?
İslam alimlerinin büyük çoğunluğuna göre kurban kesmek vaciptir. Hanefi mezhebi bu görüştedir. Delil olarak da şu ayet gösterilir:
“Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” (Kevser, 2)
Ayrıca Hz. Peygamber’in (s.a.v.) kurban bayramlarında kurban kesmeye devam etmesi ve şöyle buyurması bu görüşü destekler:
“Kim kurban kesmeye gücü yettiği hâlde kurban kesmezse bizim namazgâhımıza yaklaşmasın.” (İbn Mâce, Edâhî, 2)
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise kurban sünnet-i müekkededir. Yani güçlü bir sünnettir, terk edilmesi uygun görülmez. Bu mezheplerde vacip anlayışı bulunmadığı için hüküm sünnet şeklinde değerlendirilir. Ancak her hâlükârda kurban, İslam’ın şiarlarından biridir.
Kurban Kesmek Kimlere Vacip Olur?
Hanefî mezhebine göre kurban kesmenin vacip olması için belirli şartlar gerekir. Bu şartlar şu şekilde özetlenebilir:
-
Müslüman Olmak
Kurban, sadece Müslümanlara farz olan bir ibadettir. Gayrimüslimlerin bu ibadeti yerine getirmesi gerekmez.
-
Akıl ve Bâliğ Olmak
Akıl sağlığı yerinde olmayan ve henüz ergenlik çağına ulaşmamış kişilerin kurban kesmesi yükümlü değildir. Ancak velileri isterse onlar adına da kurban kesebilir.
-
Mukim Olmak
Seferî (yolcu) olan kimselere kurban vacip değildir. Zira yolculuk hâli, ibadetlerde bazı ruhsatlara sebep olur. Ancak dileyen seferî kimseler de kurban kesebilirler. Bu durumda kesilen kurban, nafile olarak kabul edilir ve büyük bir fazileti vardır.
-
Nisap Miktarı Mala Sahip Olmak
Kurban kesmenin vacip olması için kişinin temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olması gerekir. Bu miktar, 85 gram altına ya da onun parasal değerine denk gelen servettir. Burada zekât nisabı esas alınır. Ancak farklı olarak kurbanda malın üzerinden bir yıl geçmiş olması gerekmez.
Kimler Kurban Kesmekle Sorumlu Olmaz?
Kurban ibadeti, yükümlülük şartlarını taşımayan kişilere vacip değildir. Aşağıda sayılan kişiler kurban kesmekle mükellef sayılmaz:
- Zekât nisabına ulaşmayan mal varlığına sahip olanlar
- Borçları nedeniyle ellerindeki mal nisap miktarının altına düşenler
- Öğrenciler, ev hanımları ya da işsiz kişiler (mal varlıkları yeterli değilse)
- Yolculuk hâlinde olanlar
- Küçük çocuklar ve akıl hastaları
İmkânı olanlar için böyle bir yükümlülük bulunmasa da kurban kesmek büyük bir sevaptır. Allah’a yakınlaşma vesilesidir ve toplumda yardımlaşma duygularını kuvvetlendirmenin en mübarek yoludur.
Kurbanla İlgili Sık Sorulan Bir Sual: Ailede Her Birey Kurban Kesmekle Yükümlü Müdür?
Ev halkından her bir ferdin ayrı mal varlığı yoksa, yalnızca ailenin reisi kurban kesmekle yükümlü olur. Ancak aile bireylerinin her biri ayrı ayrı nisap miktarına sahipse her birine kurban kesmek vacip olur.
Mesela bir baba emekli maaşı alıyor ve üzerine kayıtlı bir arabasıyla belli bir birikimi var. O, yükümlüdür. Oğlu 18 yaşında çalışıyorsa ve kendi birikimi varsa, o da yükümlü olur. Annesinin geliri ya da altın gibi mal varlığı varsa o da yükümlülük altına girer.
Kurbanlık Hayvanın Şartları Nelerdir?
Kurban kesmenin geçerli olması için hayvanın da belirli şartları taşıması gerekir. Bu şartlar özetle şöyledir:
- Koyun ve keçi en az 1 yaşında olmalı (koyun 6 aylık olup da iri ise caiz görülür)
- Sığır ve manda 2 yaşını doldurmuş olmalı
- Deve 5 yaşını doldurmuş olmalı
- Hayvan sağlıklı ve uzuvları tam olmalı; kör, topal veya hasta olmamalıdır
- Hisseli kurban kesilecekse (sığır ve deve gibi) en fazla 7 kişilik ortaklık yapılabilir. Her bir hissedarın niyeti ibadet olmalıdır.
Kurban, bir ibadettir ve ibadet niyetiyle yapılır. Sadece et dağıtımı gözüyle bakmak bu ibadeti eksik anlamaktır. Kurban; Allah’a teslimiyetin, kardeşliğin, paylaşmanın ve merhametin hayata geçirilmesidir. Kurban ibadeti sayesinde fakirin sofrasına et girerken zengin kalpte şükür yeşerir.
Kurban, Allah’ın rızasını kazanmak için yapılan mali bir ibadettir. Kimlerin kurban kesmekle yükümlü olduğunu bilmek, bu ibadetin şuurlu bir şekilde yerine getirilmesi açısından önemlidir. Müslüman, bu vecibeyi yerine getirirken hem kendi kulluğunu hatırlar hem de başkalarının ihtiyacını gözetmiş olur.
Maddi durumu uygun olan her müminin bu rahmet kapısından içeri girmesi, büyük bir hayır ve berekete vesiledir. Rabbimiz, kurbanlarımızı kabul buyursun. Niyetlerimizi hâlis, ibadetlerimizi ihlaslı eylesin.
